BI KỊCH “GÓP VỐN LÀM CHUNG”: 4 TỬ HUYỆT KHI CHỌN ĐỐI TÁC VÀ BẢN HỢP ĐỒNG BẢO VỆ TÀI SẢN TỶ ĐỒNG
Thương trường đầu tư và kinh doanh luôn là một cỗ máy nghiền nát những kẻ ngây thơ. Đau đớn thay, 90% những cái chết tức tưởi của các doanh nghiệp startup hay các thương vụ đầu tư chung không đến từ sự sụp đổ của kinh tế vĩ mô, không đến từ đối thủ cạnh tranh, mà đến từ chính sự phản bội, cắn xé lẫn nhau ở bên trong nội bộ.
Người Việt Nam chúng ta rất thích tụ tập làm ăn chung. Trên những bàn nhậu rực lửa, dưới tác dụng của men rượu và sự hưng phấn tột độ, những cái vỗ vai, những lời thề non hẹn biển được thốt ra vô cùng dễ dàng: “Anh em mình hợp tính, chung vốn làm quả này cho rực rỡ! Tiền bạc quan trọng gì, sống chết có nhau!”.
đó chính là bản cáo phó được viết sẵn cho cả khối tài sản và tình anh em của các anh chị. Hợp tác làm ăn khốc liệt và rủi ro hơn cả việc kết hôn. Một cuộc hôn nhân đổ vỡ, bạn chỉ phải ra tòa chia đôi tài sản. Nhưng một thương vụ làm ăn đổ vỡ, bạn không chỉ mất sạch vốn liếng, ôm một đống nợ khổng lồ, đối mặt với nguy cơ lao lý, mà còn vĩnh viễn biến một người bạn tri kỷ thành kẻ thù không đội trời chung.
Trong giới tinh hoa, việc chọn Co-founder (Người đồng sáng lập) hay Đối tác chiến lược không bao giờ dựa trên cảm xúc hay chữ “tình”. Nó phải được quét qua một cỗ máy X-quang lạnh lẽo và tàn nhẫn. Dưới đây là 4 nguyên tắc cốt lõi, 4 tử huyệt sinh tử mà bạn BẮT BUỘC phải dùng để soi chiếu đối tác trước khi đặt bút ký xuống bất kỳ một thỏa thuận hợp tác nào.
✅1. TỬ HUYỆT SỐ 1: BÙ TRỪ KỸ NĂNG LÀ LỚP VỎ, ĐỒNG NHẤT TẦM NHÌN VÀ GIÁ TRỊ CỐT LÕI MỚI LÀ LINH HỒN
Một sai lầm sơ đẳng mà hầu hết những người mới khởi nghiệp thường mắc phải là cố gắng tìm kiếm những người… giống hệt mình để làm chung cho “hợp cạ”. Đó là sự dư thừa nhân sự tồi tệ nhất. Nguyên lý lập team của giới tinh hoa là phải có sự bù trừ tuyệt đối về mặt kỹ năng chuyên môn (Complementary Skills).
Nếu bạn là một cỗ máy đàm phán, một con sói săn mồi ngoài tiền tuyến giỏi chốt Sale và mang tiền về, thì đối tác của bạn phải là một người điềm tĩnh, giỏi hậu cần, nắm vững pháp lý, kế toán và quy trình vận hành nội bộ. Một người đạp ga, thì phải có một người biết đạp phanh.
Tuy nhiên, sự bù trừ kỹ năng đó chỉ là điều kiện CẦN. Điều kiện ĐỦ mang tính sống còn là: Hai người tuyệt đối phải chung một Tầm nhìn vĩ mô và Hệ giá trị đạo đức cốt lõi (Core Values).
Kỹ năng thiếu có thể bỏ tiền ra thuê Giám đốc chuyên môn. Nhưng hệ giá trị đạo đức thì đã ăn sâu vào DNA của mỗi con người, vĩnh viễn không thể tẩy não hay uốn nắn.
Hãy hình dung một kịch bản thực chiến tàn khốc: Bạn và đối tác cùng mở một sàn giao dịch phân phối bất động sản.
Bạn là người có tầm nhìn dài hạn (Long-term vision). Bạn muốn xây dựng một thương hiệu tử tế, một đế chế tồn tại 20 năm. Bạn yêu cầu nhân viên chỉ bán những dự án có pháp lý minh bạch 100%, tư vấn thật tâm cho khách hàng, chấp nhận lợi nhuận mỏng trong những năm đầu để lấy uy tín làm bàn đạp.
Nhưng người anh em đối tác của bạn lại là một kẻ mang tư duy “Ăn xổi ở thì” (Short-term mindset). Anh ta khát tiền mặt. Anh ta xúi giục nhân viên dùng mánh khóe, lấp liếm thông tin quy hoạch, lùa khách hàng mua những dự án “ma” để chốt hoa hồng khủng rồi lặn mất tăm.
Chuyện gì sẽ xảy ra? Hai hệ tư tưởng này như nước với lửa. Mọi cuộc họp giao ban sẽ biến thành chiến trường đập bàn đập ghế. Sự xung đột về đạo đức kinh doanh sẽ xé toạc công ty từ bên trong. Năng lượng của doanh nghiệp không dùng để đánh bại đối thủ ngoài kia, mà dùng để phòng thủ lẫn nhau. Cuối cùng, chính những kỹ năng xuất chúng của đối tác sẽ trở thành lưỡi dao đâm nát uy tín thương hiệu mà bạn đang đổ máu để xây dựng.
Trước khi hỏi đối tác: “Chúng ta sẽ kiếm được bao nhiêu tiền?”, hãy nhìn thẳng vào mắt họ và hỏi: “Giới hạn đạo đức cuối cùng của anh nằm ở đâu?”
✅2. TỬ HUYỆT SỐ 2: SỰ MINH BẠCH TÀI CHÍNH TÀN NHẪN – TRIẾT LÝ “MẤT LÒNG TRƯỚC, ĐƯỢC LÒNG SAU”
Có một căn bệnh nan y cực kỳ phổ biến trong văn hóa kinh doanh của người Việt, đó là tâm lý “Cả nể”. Chúng ta rất ngại nói chuyện chi ly, rạch ròi về tiền bạc với người quen. Chúng ta sợ bị đối phương đánh giá là kẻ thực dụng, keo kiệt. Và câu nói cửa miệng độc hại nhất luôn là: “Cứ làm đi đã, lọt sàng xuống nia đi đâu mà thiệt, sau này có lãi anh em mình cưa đôi, tính toán bây giờ làm gì cho sứt mẻ tình cảm!”
Thưa các anh chị, tôi xin khẳng định: Sự mập mờ về tài chính chính là nhát dao sắc lẹm nhất cắt đứt mọi tình bằng hữu.
Tiền bạc không làm thay đổi bản chất con người, nó chỉ lột chiếc mặt nạ đạo đức của họ xuống mà thôi. Lúc khởi nghiệp khó khăn, cắn đôi gói mì tôm ai cũng có thể nhường nhịn nhau. Nhưng hãy đợi đến khi công ty bất ngờ trúng quả, tạo ra lợi nhuận hàng chục tỷ đồng; hoặc ngược lại, khi công ty thua lỗ đầm đìa cần bơm thêm vốn cứu trợ… Lòng tham và sự ích kỷ sẽ trỗi dậy, nghiền nát mọi lời hứa suông trên bàn nhậu.
Giới tinh hoa làm việc vô cùng lạnh lùng. Tình cảm để ở ngoài bãi gửi xe, bước vào phòng họp là nói chuyện bằng luật lệ. Họ áp dụng nguyên tắc “Khám nghiệm tử thi dự án trước khi nó bắt đầu”. Mọi thỏa thuận, mọi rủi ro về dòng tiền phải được ném lên bàn mổ, phẫu thuật trần trụi và đưa vào Thỏa thuận Cổ đông (Shareholders’ Agreement) bằng văn bản có mộc đỏ:
Tỷ lệ góp vốn (Equity): Góp chính xác là bao nhiêu tiền mặt? Giải ngân làm mấy đợt? Chậm giải ngân phạt thế nào? Nếu một người góp tiền, một người góp mặt bằng, một người góp công sức (Sweat Equity) thì định giá cái công sức đó ra bao nhiêu % cổ phần?
Tiền lương (Salary) và Cổ tức (Dividend): Đây là chỗ chém nhau nhiều nhất. Góp vốn 50% chỉ có nghĩa là cuối năm công ty có lãi mới được chia cổ tức. Còn hàng ngày, người nào trực tiếp xắn tay áo điều hành công ty (Active Partner) từ sáng đến đêm thì BẮT BUỘC PHẢI ĐƯỢC TRẢ LƯƠNG hàng tháng như một vị Giám đốc làm thuê. Tuyệt đối không có chuyện người làm sấp mặt cũng nhận tiền bằng kẻ chỉ ném tiền vào rồi đi chơi golf (Silent Partner).
Luật Tái đầu tư: Năm nay lãi 10 tỷ, sẽ chia nhau bỏ túi tất cả, hay quy định bắt buộc trích lại 30% làm quỹ dự phòng rủi ro và tái đầu tư mở rộng?
Kịch bản thoái vốn (Exit Strategy): Giữa đường đứt gánh, đối tác kẹt tiền muốn rút vốn thì sao? Công ty có nghĩa vụ mua lại cổ phần không? Mua lại với định giá như thế nào? Trả một cục hay trả góp trong 2 năm để không làm sập dòng tiền doanh nghiệp?
“Mất lòng trước” bằng những tờ hợp đồng sắt thép lạnh lẽo, thì mới “Được lòng sau” bằng những núi tiền chia chác vui vẻ và sòng phẳng.
…
To be continue…
